نویسندگان و مترجمان زیادی علاقه دارند آثارشان را به‌شکل قانونی منتشر کنند، اما اصلاً نمی‌دانند باید چه مسیری را طی کنند. در این یادداشت یکی از مهم‌ترین مجوزهای وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی یعنی مجوز قبل از چاپ کتاب را بررسی و معرفی می‌کنیم؛ مجوزی که برای چاپ کتاب ضروری است.
مجوز قبل از چاپ کتاب چیست؟
طبق قوانین وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی هر نویسنده یا مترجمی که قصد انتشار کتابی را داشته باشد، ابتدا باید مجوزهای مربوط به چاپ و انتشار را دریافت کند. مجوز قبل از چاپ، یکی از همین مجوزهاست که در نهایت به افراد اجازه می‌دهد به‌شکل قانونی، کتابشان را در کتابفروشی‌ها یا پلتفرم‌های مجاز کتاب الکترونیک به فروش برسانند. برای دریافت این مجوز باید یک نسخه‌ی پرینت‌شده و یک نسخه‌ی الکترونیک از فایل نهاییِ کتاب، به وزارت ارشاد تحویل داده شود تا در بازه‌ای مشخص بررسی شود و در صورت نبود اشکال، مجوز قبل از چاپ صادر گردد.
این مجوز نیازمند شرایط و مدارکی است که بدون آن‌ها امکان صدورش وجود ندارد. علاوه بر این، چاپ و انتشار کتاب به مجوزهای قانونی دیگر هم نیاز دارد و نویسنده یا مترجم باید چندین مرحله را برای انتشار کتاب طی کند.
مجوز قبل از چاپ در چه مرحله‌ای گرفته می‌شود؟
پیش از هر اقدامی فایل کتاب شما باید نهایی شده باشد. به این معنا که دیگر در متن و محتوای آن تغییری ایجاد نکنید و البته متن باید به‌شکل اصولی ویراستاری شده و اشکالات فنی و نگارشی نداشته باشد. اولین مرحله، بستن قرارداد با انتشاراتی است که قصد دارید از طریق آن کتاب خود را به چاپ برسانید. برخی ناشران خدمات ویراستاری نسخه‌ی اولیه را هم ارائه می‌دهند، اما شرایط همه‌ی ناشران با هم یکی نیست. مرحله‌ی بعدی دریافت شابک (ISBN) است.
هر کتاب دارای شناسه‌ای بین‌المللی و منحصربه‌فرد است که اجازه می‌دهد کتاب در بازار نشر ثبت و ردیابی شود. علاوه بر شابک، هر کتاب نیازمند فیپا نیز هست. فیپا اطلاعات کتابشناختی است که کتابخانه‌ی ملی پیش از انتشار آن را برای درج در شناسنامه‌ی اثر تهیه می‌کند. پس از دریافت شابک و فیپا، نوبت به مجوز قبل از چاپ می‌رسد. اگر کتاب نیازمند اصلاح نباشد و مجوز صادر شود، نوبت به تأیید و مجوز طرح جلد می‌رسد. مرحله‌ی آخر نیز مجوز اعلام وصول است که درواقع مجوزی برای پخش قانونی کتاب در کتابفروشی‌هاست. بنابراین کلیه‌ی مراحل را می‌توان این‌گونه دسته‌بندی کرد:
- آماده‌سازی نهایی کتاب
- بستن قرارداد با انتشارات مورد نظر
- دریافت شابک (ISBN)
- دریافت فیپا
- مجوز قبل از چاپ
- تأیید طرح جلد
- مجوز اعلام وصول
چه کسی برای مجوز قبل از چاپ اقدام می‌کند؟
هیچ‌کس از نظر قانونی اجازه ندارد به‌شکل فردی برای انتشار کتاب اقدام کند و فقط ناشرانی که مجوز قانونی نشر کتاب دارند، می‌توانند برای مجوز قبل از چاپ اقدام کنند. به همین جهت نیاز است پیش از هر اقدامی با ناشری معتبر قرارداد ببندید. شرایط قرارداد هر انتشارات با دیگری متفاوت است و باید بین گزینه‌ها، نشری را انتخاب کنید که بهترین شرایط را به شما پیشنهاد می‌دهد. دقت کنید که شابک و فیپا نیز توسط ناشر تهیه می‌شود و برای درخواست مجوز قبل از چاپ، سامانه‌ای الکترونیکی مختص ناشران در وب‌سایت وزارت ارشاد ایجاد شده تا به‌شکل آنلاین فرم‌های مربوطه را پر کنند.
برای دریافت این مجوز چه چیزهایی بررسی می‌شود؟
علاوه بر مدارکی که نیاز است برای مجوز قبل از چاپ ارائه دهید، این مجوز دارای شرایطی است که همگی بررسی می‌شوند:
- سابقه‌ی کیفری: نویسنده یا مترجم نباید دارای سابقه‌ی کیفری باشد.
- تابعیت: نویسندگان و مترجمان حتماً باید دارای تابعیت ایرانی باشند.
- حقوق مالکیت معنوی: نویسنده باید مالک اصلی محتوای کتاب باشد و اگر متن کتاب از جای دیگری کپی شده باشد، سرقت علمی یا ادبی محسوب می‌شود.
- بررسی محتوایی: محتوا باید با شرایط، ضوابط و قوانین عرفی، سیاسی، اجتماعی و مذهبی کشور مطابقت داشته باشد. بنابراین هرگونه محتوای ممنوعه، غیرقانونی یا ضددینی منجر به رد درخواست مجوز خواهد شد.
- شرایط سنی: برای دریافت مجوز شرط سنی خاصی وجود ندارد، اما برای بستن قرارداد با افراد زیر سن قانونی، حضور سرپرست الزامی است.
علاوه بر نکات گفته‌شده، فایلی که برای بررسی فرستاده می‌شود باید تایپ شده، بدون اشکال نگارشی و فنی باشد. همچنین صفحه‌ی عنوان و شناسنامه‌ی کتاب (فیپا) باید به‌صورت جداگانه و پیش از فایل نهایی قرار بگیرد. حجم این فایل باید کمتر از ۱۵ مگابایت و در قالب فرمت PDF ارائه شود. علاوه بر این یک نسخه‌ی پرینت‌شده و صحافی‌شده نیز به وزارت ارشاد تحویل داده می‌شود.
مدارک لازم برای مجوز قبل از چاپ چیست؟
برای دریافت مجوز کتاب باید مدارک مورد نیاز را به وزارت ارشاد تحویل دهید. این مدارک شامل موارد زیر است:
- مشخصات نویسنده یا مترجم (اصل و کپی کارت ملی)
- پرینت نسخه نهایی و فایل PDF
- ارائه‌ی مجوزهای شابک و فیپا
- فرم‌های درخواست مجوز (مخصوص ناشر)
- پروانه‌ی نشر ثبت‌شده در درگاه ملی مجوزهای کشور (مخصوص ناشر)
- در صورت استفاده از پیشوند دکتر یا مهندس برای نویسنده یا مترجم، ارائه‌ی مدارک معتبر الزامی است.
- ناشران غیرتهرانی باید معرفی‌نامه‌ی اداره‌ی کل استان خود را ارائه دهند.
مراحل دریافت مجوز قبل از چاپ چیست؟
اگرچه مراحل دریافت مجوز قبل از چاپ به عهده‌ی ناشر است، اما آگاهی از این مراحل برای بستن قرارداد با ناشران اهمیت دارد. درواقع ناشر باید از قبل، مجوزهای نشر کتاب را داشته باشد و پروانه‌ی نشر خود را ثبت کرده باشد. در این صورت انتشارات می‌تواند در سامانه‌ی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ثبت‌نام و حساب کاربری ایجاد کند. در این سامانه فرم‌های مربوط به درخواست مجوز قبل از چاپ به‌شکل آنلاین پر می‌شود و مدارک مورد نیاز ارائه می‌گردد. پس از تکمیل این مراحل برای صدور مجوز، محتوای کتاب و شرایط نویسنده یا مترجم و همچنین مدارک مورد نیاز بررسی می‌شود و پس از مدت زمان مشخصی نتیجه اعلام می‌گردد.
اگر کتاب نیاز به اصلاح داشته باشد چه می‌شود؟
تا این‌جا شرایط، مدارک و مراحل مورد نیاز برای دریافت مجوز کتاب را بررسی کردیم. اگر هر یک از این موارد ناقص یا دارای اشکال باشد، منجر به صدور ابلاغیه یا رد درخواست می‌شود. در هر صورت اگر ایرادات واردشده اصلاح شود، ناشر می‌تواند دوباره درخواست مجوز کند تا در نهایت کتاب به‌شکل قانونی منتشر شود. اما در چه مواردی امکان صدور ابلاغیه یا رد درخواست وجود دارد؟ برای مثال نداشتن مجوزهای شابک و فیپا، آماده‌نبودن مدارک، اشکالات حقوقی مانند حق مالکیت معنوی، اشکالات محتوایی و مغایرت آن با قوانین شرعی، عرفی و حقوقی همگی می‌توانند درخواست مجوز را به تعویق بیندازند.
بعد از دریافت مجوز می‌توان متن کتاب را تغییر داد؟
متن کتاب پس از دریافت مجوز قابل تغییر نیست، به همین دلیل خیلی مهم است که هنگام اقدام برای مجوز از متن نهایی کتاب اطمینان داشته باشید. اما چرا؟ اگر مراحل انتشار قانونی کتاب را به یاد داشته باشید، در آخرین مرحله از مجوز اعلام وصول گفتیم. همان مجوزی که به شما اجازه می‌دهد کتاب چاپ‌شده را پخش کنید. برای دریافت این مجوز شما باید حداقل ۴ نسخه از کتاب چاپ‌شده را به وزارت ارشاد بفرستید. اگر بین متن چاپ‌شده و متن اولیه‌ای که برای مجوز فرستادید، مغایرتی وجود داشته باشد، مجوز پخش صادر نخواهد شد.
دریافت مجوز چقدر طول می‌کشد؟
بررسی مدارک و محتوای هر کتاب زمان مشخص خودش را دارد. مثلاً کتاب‌های علمی و آموزشی زمان کم‌تری برای بررسی نیاز دارند. اما در صورت آماده‌بودن فایل و دیگر مجوزها، مجوز پیش از چاپ بین ۳۰ تا ۹۰ روز کاری زمان می‌برد. یعنی حداقل یک و حداکثر سه ماه و این در صورتی است که کتاب نیازمند اصلاح نباشد. در این حالت رفع ایرادات و درخواست دوباره‌ی مجوز، زمان بیشتری نیاز دارد. بنابراین اگر در حال برنامه‌ریزی برای انتشار کتاب هستید، بهتر است بازه‌ی زمانی مربوط به دریافت مجوز را با انعطاف در نظر بگیرید.
هزینه مجوز قبل از چاپ چقدر است؟
وزارت ارشاد مبلغی را برای مجوز اخذ می‌کند و البته ناشر نیز مبلغی را برای حق نشر دریافت می‌کند. میزان این مبالغ در قرارداد میان ناشر و نویسنده مشخص خواهد شد.
اخذ مجوز قبل از چاپ توسط نشر سنجاق
همان‌طور که ملاحظه کردید، دریافت مجوز قانونی برای انتشار و پخش کتاب چندان ساده نیست و اگر تاکنون این تجربه را نداشته‌اید، احتمال دارد میان این مراحل سردرگم شوید. آماده‌سازی مدارک و فایل نهایی کتاب نیز زمان‌بر است و اشتباه در هر کدام زمان صدور مجوز را به تعویق می‌اندازد. نشر سنجاق برای جلوگیری از این مشکلات راه‌حل مناسبی ارائه کرده است. شما می‌توانید تمام مراحل چاپ کتابتان را به‌شکل غیرحضوری و آنلاین انجام دهید. نشر سنجاق با توضیح تک‌تک مراحل چاپ کتاب از جمله اخذ مجوز چاپ کتاب، نه‌تنها شما را با تمامی این مراحل آشنا می‌کند، بلکه راهنمای گام‌به‌گام نویسنده‌ها و مترجمان نیز هست.
اگر می‌خواهید کتابتان توسط سنجاق منتشر شود، باید همه‌ی مراحل را از ابتدا با این نشر پیش ببرید. بنابراین اگر فیپا و شابک کتابتان را ناشر دیگری گرفته باشد، سنجاق نمی‌تواند آن را به چاپ برساند. در صورتی که کتابتان را توسط نشر سنجاق به چاپ برسانید، آن کتاب در پلتفرم طاقچه نیز در دسترس خواهد بود.
جمع‌بندی
اگرچه شرایط و مراحل دریافت مجوز کتاب سخت به نظر می‌رسد، اما قرارداد بستن با ناشران معتبر، فرآیند این مسیر را ساده‌تر خواهد کرد. حتی شاید دیدن این مسیر، بسیاری از نویسنده‌ها و مترجمان را دلسرد کند، اما چاپ قانونی کتاب دارای مزیت‌های بسیاری است. سود حاصل از فروش کتاب‌های قانونی به نویسنده می‌رسد، در حالی که سود کتاب‌هایی که بدون مجوز پخش می‌شوند، هیچ‌گاه به جیب نویسندگان بازنمی‌گردد.
از دیگر سو، کتاب‌های قانونی می‌توانند در قفسه‌ی کتابفروشی‌ها قرار بگیرند اما کتاب‌های بدون مجوز این شانس را ندارند. در نهایت تصمیم‌گیری درباره‌ی دریافت مجوز قانونی به عهده‌ی مالک اثر است و گاهی چه نویسنده و چه مترجم، ترجیح می‌دهد اصلاً کتابش به چاپ نرسد. اما اگر زمانی خواستید برای این کار اقدام کنید، ناشری را برای کتابتان انتخاب کنید که در همه‌ی مراحل، از صفر تا صد چاپ کتاب همراه شماست.
آماده‌اید کتابتان را منتشر کنید؟
اگر تصمیم دارید کتاب خود را به چاپ برسانید، همین حالا وارد پنل نشر سنجاق شوید و مسیر انتشار را آغاز کنید.
آماده‌اید کتابتان را منتشر کنید؟
اگر تصمیم دارید کتاب خود را به چاپ برسانید، همین حالا وارد پنل نشر سنجاق شوید و مسیر انتشار را آغاز کنید.
آماده‌اید کتابتان را منتشر کنید؟
اگر تصمیم دارید کتاب خود را به چاپ برسانید، همین حالا وارد پنل نشر سنجاق شوید و مسیر انتشار را آغاز کنید.
