یکی از دغدغه‌های حوزه‌ی رسمی نشر، مراحل اخذ مجوز طرح جلد کتاب است. دغدغه‌ای که از انتشارات تا مؤلف را درگیر می‌کند. این مسئله بسته به نوع محتوای اثر، چه به‌عنوان معرف دیداری محتوا و فرم ادبی کتاب، چه به هدف ایجاد فرامتن هنری، و چه جذب مخاطب هدف و بازاریابی برای مؤلف‌ها و ناشران از اهمیت خاصی برخوردار است. اما قضیه به اینجا ختم نمی‌شود، طرح جلد کتاب در ایران، بر اساس مقررات مصوب حوزه‌ی نشر، توسط وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی مورد بررسی قرار می‌گیرد و این مرحله از آماده‌سازی کتاب را دارای اهمیت و چالش متفاوتی می‌کند.
مجوز طرح جلد روی کتاب چیست؟
مجوز طرح جلد، به مراحل تأیید طرح جلد کتاب، با توجه به چارچوب فرآیند نظارت بر نشر گفته می‌شود. در رویه‌ی اجرایی نشر، طرح جلد به عنوان بخشی از کتاب برای اخذ مجوز، توسط وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی مورد بررسی قرار می‌گیرد تا کتابی که قرار است منتشر شود، در طرح جلد نیز با ضوابط رسمی نشر مطابقت داشته باشد.
مجوز طرح جلد در چه مرحله‌ای از چاپ کتاب گرفته می‌شود؟
مجوز طرح جلد پس از صدور مجوز کتاب و پیش از چاپ فیزیکی اخذ می‌شود. در این مرحله، پس از نهایی‌شدن مراحل گرافیکی طرح جلد، فایل آن برای بررسی و تأیید در سامانه‌ی صدور مجوز چاپ و نشر کتاب ارائه می‌شود.
چه کسی برای مجوز طرح جلد اقدام می‌کند؟
مسئولیت اقدام برای دریافت مجوز طرح جلد کتاب بر عهده‌ی ناشر است. در فرآیند اجرایی نشر، طرح جلد پس از آماده‌شدن از سوی ناشر در سامانه‌ی صدور مجوز چاپ و نشر کتاب برای بررسی و تأیید ارائه می‌شود.
مراحل دریافت مجوز طرح جلد کتاب چیست؟
فرآیند دریافت مجوز طرح جلد، با آماده شدن طرح نهایی جلد آغاز می‌شود. مراحل را می‌توان به این ترتیب خلاصه کرد:
- آماده‌سازی طرح نهایی جلد: از آنجایی که بسیاری از نشرها الگوهای گرافیکی و هویت بصری ثابتی برای کتاب‌های خود دارند، این مرحله توسط ناشر، گرافیست نشر و با هماهنگی مؤلف پیش می‌رود. معیارهایی چون معیارهای هنری که از سوی مؤلف و محتوا و فرم اثر و یا درک گرافیست از اثر تعیین می‌شوند، به همراه معیارهای بازاریابی که توسط گرافیست و ناشر لحاظ می‌شوند در این مرحله تأثیرگذارند.
- بارگذاری طرح جلد در سامانه: ناشر فایل طرح جلد را در سامانه‌ی صدور مجوز چاپ و نشر کتاب ثبت و برای بررسی ارسال می‌کند. به گفته‌ی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، از سال ۱۳۹۸ این رویه به شکل اینترنتی رخ داده است.
- بررسی طرح جلد: طرح ارائه‌شده در چهارچوب ضوابط نشر بررسی می‌شود. در صورت تأیید، طرح جلد مورد نظر به عنوان طرح قابل استفاده ثبت می‌شود. در غیر این صورت یا با دادن اصلاحیه و یا ردشدن طرح پیشنهادی ناشر، ناشر برای تغییر جلد اقدام می‌کند.
- تأیید طرح جلد: پس از تأیید، طرح جلد برای استفاده در انتشار کتاب معتبر خواهد بود. این مجوز طرح جلد، برای چاپ‌های بعدی نیز معتبر خواهد بود مگر اینکه ناشر جلد متفاوتی را در چاپ‌های جدید پیشنهاد کند.
در بررسی طرح جلد کتاب چه مواردی اهمیت دارد؟
در بررسی طرح جلد کتاب، انطباق محتوای تصویری و نوشتاری جلد با ضوابط نشر اهمیت دارد. شورای عالی انقلاب فرهنگی، ضوابطی برای محتوای کتاب‌ها اعلام کرده که به طرح جلد نیز قابل تعمیم است:
- تصاویر و عناصر بصری: استفاده از تصاویر برهنه یا دارای جاذبه‌ی جنسی، و تصاویری که مصداق اشاعه‌ی فحشا تلقی شوند در ضوابط نشر ممنوع است.
- محتوای نوشتاری روی جلد: عنوان، زیرعنوان و دیگر نوشته‌های روی جلد نباید حاوی موارد مغایر با ضوابط نشر باشد. از جمله توهین به مقدسات یا اشخاصی که در قانون و شرع، حفظ حرمت الزامی دارند و تبلیغ یا ترویج محتوای ممنوع.
- رعایت موازین اخلاقی و فرهنگی: مغایرت طرح جلد با حدود مقرر در حوزه‌ی دین و اخلاق، سیاست و اجتماع یا حقوق و فرهنگ عمومی می‌تواند سبب عدم اخذ مجوز باشد.
- محتوای مربوط به کتاب‌های کودک و نوجوان: برای این گروه سنی، حساسیت‌های بیشتری وجود دارد. در مصوبه، نظارت بر شکل و محتوای این کتاب‌ها و انطباق با فرهنگ اسلامی و ایرانی و اصول تربیتی تأکید شده است.
اگر طرح جلد تأیید نشود چه می‌شود؟
اگر طرح جلد کتاب در فرآیند بررسی تأیید نشود، طرح باید اصلاح شده و برای بررسی مجدد، ارائه شود. ردشدن طرح جلد به معنای ردشدن خود کتاب نیست و کتاب با تغییر جلد می‌تواند به بازار کتاب وارد شود. همچنین در صورت وجود اعتراض به تشخیص وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، امکان ثبت اعتراض و امکان بررسی مجدد در فرآیند اداره‌ی کتاب وجود دارد. در صورت موافقت با نکات ناشر معترض، طرح جلد نهایی خواهد شد. همچنین دریافت اصلاحیه از وزارت ارشاد برای تغییر طرح جلد پیشنهادی محتمل است.
آیا بعد از دریافت مجوز می‌توان طرح جلد را تغییر داد؟
متأسفانه در صورت تغییر جلد، نمی‌توان با استناد به مجوز نسخه‌ی پیشین طرح جلد کتاب را چاپ کرد و برای هر تغییر و اصلاح با نظر مؤلف و ناشر، طرح جلد نیازمند اخذ مجوز مجدد است. البته مجوز دریافت‌شده برای چاپ‌های بعدی کتاب معتبر است مگر اینکه ناشر تصمیم به تغییر جلد بگیرد.
تغییرات احتمالی از سوی ناشر، می‌تواند تغییر کلی جلد و یا صرفاً تغییرات جزئی باشد. در تمام این موارد لزوم بررسی مجدد جلد وجود دارد و حتی مواردی چون تغییر رنگ طرح تأییدشده، برای همان چاپ مجاز نیست و نیازمند پیگیری دوباره دارد.
دریافت مجوز طرح جلد چقدر زمان می‌برد؟
برای مدت زمان مشخص و قانونی صدور مجوز طرح جلد، عدد ثابتی از سوی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی اعلام نشده است. بنابراین نمی‌توان با استناد به بازه‌ی زمانی‌ای مشخص، مدت زمان فرآیند را تخمین دقیق زد. اما با این‌حال، در برخی منابع اجرایی حوزه‌ی نشر، زمان تقریبی برای بررسی نمونه، حدود یک هفته اعلام شده است. همچنین از مدت زمان چند روز نیز اعلام شده است.
این زمان‌های تقریبی، همچنان قابل استناد دقیق نیستند چراکه ممکن است با لزوم اصلاحیه‌ها و تغییر طرح جلد، بررسی بیشتر و یا اعتراض ناشر، فرآیند به درازا بکشد. در آمارهای جدید، گفته شده که زمان بررسی کتاب‌ها از هفت روز به سه روز کاهش پیدا کرده است، البته در این آمارها، کل کتاب لحاظ شده است نه تنها جلد.
اخذ مجوز طرح جلد توسط نشر سنجاق
در صورت سپردن فرایند انتشار و چاپ کتاب به نشر سنجاق، دریافت مجوزهای لازم برای انتشار، از جمله مجوز مربوط به طرح جلد، تماماً بر عهده‌ی نشر سنجاق خواهد بود. نشر سنجاق که زیرمجموعه‌ی طاقچه است، خدمات انتشار کتاب را به‌صورت یکپارچه به مؤلفان و مترجمان ارائه می‌کند و این خدمات شامل طراحی جلد و دریافت مجوزهای متن و جلد از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی می‌شود.
به این ترتیب، مؤلف برای دریافت مجوز طرح جلد نیازی به اقدام مستقل نزد وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ندارد و پیگیری این بخش از فرایند نشر از سوی ناشر انجام می‌شود. نشر سنجاق در معرفی خدمات خود، دریافت مجوز کتاب، طراحی جلد، صفحه‌آرایی و چاپ را در مجموعه خدمات انتشار اثر قرار داده است.
از سوی دیگر، در فرایند انتشار نشر سنجاق، مؤلف پیش از ارسال اثر برای بررسی نهایی و دریافت مجوز، امکان مشاهده و تأیید فایل آماده‌شده‌ی کتاب، از جمله خروجی مربوط به طراحی و آماده‌سازی اثر را دارد. بنابراین مسئولیت قانونی و اجرایی اخذ مجوز بر عهده ناشر است، درحالی‌که صاحب اثر در فرایند آماده‌سازی نهایی کتاب همچنان در جریان وضعیت اثر خود قرار می‌گیرد. اگر مؤلف کتابی هستید و قصد چاپ دارید، همچنین خواهان نظارت هنری بر طراحی جلد هستید، نشر سنجاق انتخابی هوشمندانه خواهد بود.
جمع‌بندی
در این نوشته، به اختصار نکاتی در فرآیند دریافت مجوز برای طرح جلد کتاب را برشمردیم. نکاتی که با آگاه‌بودن بر آن‌ها، می‌توان این فرآیند را به درستی طی کرد و پس از صرف زمان بسیار، به مشکلاتی که ممکن است رخ دهد برخورد نداشت. طراحی جلد کتاب از عناصر بسیار مهم بازار کتاب است و بی‌توجهی به آن و تنها صرف رعایت ضوابط، می‌تواند نتیجه‌ی زحمات مؤلف و ناشر را بر باد دهد. همچنین با آگاهی از ضوابط و چهارچوب‌های حوزه‌ی نشر، می‌توان از تأخیرهای بیهوده و غیر ضروری امتناع کرد تا کتاب بدون هیچ مشکلی به دست خوانندگان برسد.
آماده‌اید کتابتان را منتشر کنید؟
اگر تصمیم دارید کتاب خود را به چاپ برسانید، همین حالا وارد پنل نشر سنجاق شوید و مسیر انتشار را آغاز کنید.
آماده‌اید کتابتان را منتشر کنید؟
اگر تصمیم دارید کتاب خود را به چاپ برسانید، همین حالا وارد پنل نشر سنجاق شوید و مسیر انتشار را آغاز کنید.
آماده‌اید کتابتان را منتشر کنید؟
اگر تصمیم دارید کتاب خود را به چاپ برسانید، همین حالا وارد پنل نشر سنجاق شوید و مسیر انتشار را آغاز کنید.
